Midilli Adası'nda Uzo ve Meze Kültürü 2 - Plomari Uzoları

Midilli Adası’nda uzo ve meze kültürü serimize Midilli’nin uzolarını tanıtarak devam edeyim. Bir çok kişiden, desteksiz atılan ‘Bizim ağız tadımıza en uygun uzo X uzosuDUR’ lafını işitince, Midilli’nin uzolarını dilim döndüğünce anlatmak farz oldu. Sadece ama sadece sizler için bizzat galon galon uzo içip, test ederek bu naçizane listeyi hazırladım.

Midilli'nin uzoları,genel görünüm

Midilli’nin güneyindeki Plomari kasabası uzonun ilk üretildiği yer olduğundan, ben de saygımdan ötürü önümü ilikleyip, işe Plomari’nin uzolarını tanıtarak başlayayım.

19.yy’ın sonlarına doğru Plomari limanının ticari ve sanayi açıdan önem kazanmasıyla, uzonun gelişimi birbirine paralellik gösterir. Plomari’de uzo, tersanelerde ve fabrikalardaki ağır çalışma koşullarında gün boyu çalışan işçinin evine gitmeden önce gevşemesi, günün yorgunluğunu atması ve biraz da keyfi için tükettiği bir içki olmuştur. Bu sebeple hala, uzo evden ziyade dışarıda, kafeneio’da ya da uzeria’da tüketilen bir içkidir.

19.yy'ın sonlarında Plomari

Midilli merkez kasabası ve Plomari arasında bir uzo rekabeti vardır, ancak şahsi görüşüm, Plomari uzolarının genelde daha iyi olduğu yönündedir. Tabi bunda, dünyanın en kaliteli anasonunun bulunduğu komşu Lisvori köyünden gelen anason ve birçok aromatik bitki ve Plomari’de denize dökülen Sedountas ırmağının suyu da muhakkak etkili olmuştur. Burada tanıtacağım Plomari’de üretilen uzolar Varvayani, Pitsiladi, Yannaçi ve Plomari/Isıdoro Arvaniti markalı uzolardır.

Lisvori köyünde anason hasadı

Varvayani Uzo: Plomari’nin kaderi, Odessa göçmeni Efstathios Varvayanis’in 1860 senesinde kasabaya varmasıyla değişmiştir. Biraz mübalağayla, o güne kadar ağızlarına alkol namına bir şey sürmemiş, kahve, koruk suyuyla ömür tüketen Plomarililer, büyük büyük dede Varvayanis’in kasabaya varıp ilk uzoyu üretmesiyle, kendilerini uzoya vermiş, varını yoğunu uzo tavernalarına kaptırmıştır. Bu açıdan Efstathios Varvayanis’in Plomari folkloruna katkısı tartışılmazdır. Varvayanis dede, Plomari’ye gelirken İstanbul’dan edindiği uzo kazan ve imbiklerini de yanında getirmiş. Böylelikle mavi etiketli ve %46 alkollü Varvayani uzoyu üretmeye başlamış.

çok sarhoştum, hatırlamıyorum

Beş nesildir uzo üreten Varvayani ailesi yıllar içinde daha yumuşak olan %42 alkollü yeşil etiketlisini, ve gözünü karartarak %47 alkollü Evzon’u ve %48 alkollü Aphrodite’i de üretmeye başlamış. 

dört büyükler

Pitsiladi Uzo: %40 alkollü olmasına rağmen fiyat açısından en tuzlu, lezzet açısından ise en tatlı uzodur. Kanımca, ilk tercih edilmesi gereken uzolardan biridir. Plomari’de ufak bir dükkanda odun kazanında üretilmektedir. Zamanında Bergama'da şarap üreten Pitsiladi ailesi, Plomari'ye gelince uzo işine de el atmış. Etiketinde, Midilli'nin armasında da yer alan kartal vardır.

Vasilis Pitsiladi imalathanesinin önünde, 1929

Yannaçi:. Rakıcı ekolünden gelen Dimitris Yannaçi’de 1932 yılında Yannaçi uzoyu üretmeye başlamış. %40, %42 ve %45 alkol dereceli olmak üzere üç çeşidi bulunmaktadır. Lezzetli bir uzodur.  

Yannaçi uzo: aman retro, canım cicim retro

Plomari Uzo/Isidoro Arvaniti: Yunanistan’da, hatta yurt dışında en çok tüketilen uzolardan birisi olmasına rağmen, Midilli’de içenine gerçekten hiç rastlamadım. Kendim de bizzat o uzo içilen mekanları köy köy, kasaba kasaba gezerek teftiş edip ve halkın nabzını tutarak bu enteresan gerçeği teyit ettim. 

Yıllar evvel bir uzo festivalinde, kadim dostum Alp'e piyango vurmuş, bu uzodan bir koli ve tavla seti kazanmıştı. Ancak o uzoları Midillili eşe dosta dağıtsak da gönülleri pek razı olmayarak kabul etmişlerdi. Bu uzo piyangosu hikayesini ve diğer maceralarını daha sonra Midilli'de Türk dövmek isimli bir yazıda anlatmıştı. Ben tekrar etmeyeyim. Linki burada. 

bir koli beleş uzonun yüzümüzde açtırdığı güller 

Bundan sonra ise Midilli'nin diğer uzolarına sıra gelecek,onları da tanıtacağım.

Midilli Adası’nda Uzo ve Meze Kültürü 1 - Uzo nedir ?

Giriş

Uzo Midilli Adası’nın içkisidir. İlk kez burada üretilmiş, Yunanistan’a ve dünyanın dört bir yanına ihraç edilmiştir. İnsanın Midilli’de yaşayıp, uzodan uzakta durması ise pek mümkün değildir. Bizdeki ‘otur bir çay içelim’in Midilli’deki karşılığı, biraz mübalağayla ‘hadi uzoya’dır. Hele bir de benim gibi, ‘isterim, yan cebime koy’cuysanız, habersiz ve plansız  başlayan, günler süren uzo maratonlarına gıkınız çıkmadan boyun eğer, yeni gelin gibi hem ağlar hem gider, hem de şişeye sarıldınız mı bir daha bırakamazsınız.

Midilli'de bir kafeneio

Yediğim içtiğim benim olsun, ben gördüklerimi size anlatayım. Uzo hakkında bahsedeceğim mevzular, noktası virgülüne uyulması gereken kurallar değil, zaman içinde yer etmiş, çoklarınca kabul edilmiş adetlerdir. Zaten, baştan söylemekte fayda var, rakı raconu kesmeye ne yaşım ne de tipim müsait. Yani bir taraflarım henüz kadayıfa dönmedi, efil efil gömlek ya da pantolon da giyemiyorum. Farklı zaman ve mekanlarda gözlemlediklerimi aktarayım yeter. 
  

Midilli'den Sonra (M.S.) Ben

Midilli Adası’nda uzo ve meze kültürünü anlatacağım bu yazı dizisinde, önce uzo nedir, ne değildirden başlayacağım. Midilli’nin uzo çeşitlerini tanıttıktan sonra, nerelerde uzo içilir, uzo masası nasıl kurulur, adetleri nelerdir ve uzonun yanında hangi mezeler yenirden girip mevsimine göre Midilli’nin balıklarından çıkarak, piyizcilere, cümbüşçülere ve kayıntıcılara ufak bir güzellikte bulunacağım. Haydin uzoya!

Uzo imalatı için kullanılan imbik ve kazanlar

Uzo nedir?

Uzo Yunanlıların bizim rakı niyetine içtikleri anasonlu içkiye verilen isimdir. Ancak Midilli’nin yerlisi hala uzoya ‘rakı’ der. Uzonun alkolü üzümün fermente olmasıyla değil, şeker kamışından elde edilir. Anason, rezene, zencefil, kakule, yıldız anason ve tarçın gibi bitki aromalarıyla tatlandırılır. Rakıya göre alkolü neredeyse aynı olmasına rağmen içiminin yumuşak gelmesinin sebebi de budur. 

Uzo yapımında kullanılan bitkiler

Üzümden yapılan ama anasonsuz olan içkilere ise raki denir. Yerine göre çipuro, çikudya ya da suma diye de adlandırılır. Hem üzümden yapılan hem de anasonlu olan içkiye ise çipuro me glikaniso denir. Ancak çok rağbet görmez.

Selanik yapımı 'Babacım' çipuro

Uzo isminin hikayesine gelince...Anlatılanlara göre ilk uzo kargoları Cenova eliyle Marsilya’ya gönderilmiş. Kargoların üzerine de Cenovalı gümrük memuru ‘Uso a Marsilla’, yani ‘Marsilya’da kullanılmak üzere’ damgası basmış. Oradan adı kolay söylenmesinden dolayı uzo kalmış diye rivayet edilir.

Milattan kalma bir Plomari uzosu

Başta da dedik, uzo ilk kez Midilli Adası’nda üretilmiştir. Uzonun kabesi ise adanın güneyindeki Plomari kasabasıdır. İlk uzo fabrikası da 1860 yılında burada ‘Varvayannis’ ismiyle, Odesalı bir göçmen olan Efstatios Varvayannis tarafından açılmıştır. 

Uzoya kısa bir giriş yaptıktan sonra bir dahaki yazıda Midilli'nin uzo çeşitlerini teori ve pratiği birleştirerek yapacağım praksis sayesinde sizlere anlatacağım.

Ayrıca, reklam olsun. Midilli'den fotoğrafların bulunduğu Midilli Keyfi isimli instagram hesabına ya da Midilli'de olan bitenle ilgili bilgilerin bulunduğu @uzomeze isimli twitter hesabına göz atabilirsiniz.